او گناه كردم ؛ عجب نمك‌نشناس و بىوفايى هستم . معنى توبه دم مرگ اين است كه چرا مىخواهد به جهنم برود . لذا قرآن شريف زنگ خطر مىزند و مىفرمايد : قبل از دم مرگ خودت را اصلاح كن ، زيرا دم مرگ ، دهشتها ، تخيل‌ها ، هول‌ها نمىگذارد كه توبه كنى ؛ گرچه ممكن است پشيمان شوى اما اين كه توبه نيست . پس بدان ، اگر تدارك نكردى ، دم مرگ نمىتوانى تدارك كنى و توبه كنى . قرآن مىفرمايد : « وليست التوبه . . . » يعنى نمىتوانى توبه كنى ، بله ، اگر بتوانى دم مرگ توبه كنى حتماً قبول مىشود . خلاصه حرف اين شد كه در اسلام بن‌بست وجود ندارد ؛ گناه هر چه بزرگ و زياد ، اگر توبه بيايد يعنى شرمندگى در مقابل خدا از گناه ، نظير شرمندگى حربن يزيد رياحى در مقابل امام حسين ( ع ) دم مرگ هم باشد پذيرفته است ؛ جوانى باشد يا پيرى ، از روى عناد باشد يا نه . قرآن مىگويد : اگر روى عناد باشد زنگ خطر است ، يعنى بدان كه در اين صورت موفق به توبه نمىشوى و اين كه مىگويد دم مرگ توبه نيست ، يعنى نمىتوانى توبه كنى . اما جمله چهارم : « ولا الذين يموتون و هم كفار » ، يعنى اگر آدم نامسلمان بميرد تكليف چيست ؟ و كجا توبه كند ؟ كسى كه محكوم بشود و حاكم شرع بخواهد توبه او را قبول